Leren (weer) samenleven met het bos

‘Leren (weer) samenleven met het bos’ is een doorlopend persoonlijk onderzoek naar hoe het begrip ‘thuis’ uitgebreid kan worden naar het bos. Het ontstaat uit de noodzaak om de mythe tegen te gaan dat mensen losstaan van de natuur, en uit het idee dat het landschap als ons huis zien kan helpen bij deze herverbinding.

Het onderzoek begon met de wens mijn gevoel van verbondenheid met het landschap te verdiepen door te zorgen voor een klein alpien bos dat mijn grootvader heeft geërfd. Het project werd mogelijk in 2019 dankzij een talentontwikkelingsbeurs van het Stimuleringsfonds Creatieve Industrieën en startte met veel bezoeken aan kleinschalige, particuliere bossen van vrienden en familie in Oostenrijk en Nederland. Ik keek specifiek naar particuliere bossen omdat ik geloof dat er binnen persoonlijk, kleinschalig en meer-generatie-eigendom nog veel waardevolle zorgpraktijken te vinden zijn. Voor de mensen die ik bezocht, ging eigendom niet over bezit of exploitatie, maar over continuïteit, respect, fascinatie en regeneratie. Door deel te nemen aan de boszorgrituelen en routines van anderen probeerde ik beter te begrijpen welke ervaringen hun band met het bos verdiepen.

Een leidend principe in dit project is het concept van de ‘taskscape’, ontwikkeld door antropoloog Tim Ingold. Het idee van de taskscape benadrukt de tijdelijkheid van landschappen door te kijken naar kennis die ontstaat uit de directe ervaring van het wonen. Deze visie verschuift de focus van de menselijke ervaring (we zijn immers niet de enigen die in landschappen wonen) door ons te plaatsen binnen een “totaal beweging van worden” via interactie en resonantie. Zoals Ingold schrijft: “onze handelingen transformeren de wereld niet, ze zijn onderdeel van de wereld die zichzelf transformeert.” Voor mij biedt dit een ingang om opnieuw verbinding te maken met de aarde door onze menselijke handelingen en levenswijzen anders te kaderen.

Het concept van de taskscape laat ons landschappen zien vanuit een perspectief van activiteiten, en dus door een veelheid aan routines en rituelen. Landschappen ontwerpen begint dan met het bestuderen van deze manieren van ‘samenleven’, door een plek te leren kennen via interactie. Deze belichaamde kennis kan zo een regeneratieve uitvoering worden van de wereld zelf, via beweging, ontmoeting, handelingsvermogen, resonantie, belichaming en zorg. Landschappen ontwerpen gaat dan niet over plannen en bouwen, maar over het laten groeien van een relatie. Ik noem dit graag ‘topografisch leven’: een voortdurende, regeneratieve creatie van plaats door wederzijdse handelingen tussen mens en landschap. Leren (weer) samenleven met het bos kijkt daarom naar hoe onze relaties met bossen gevormd worden door hoe we leren en kennis vergaren via interactie — via zorgactiviteiten.

In 2022 maakte ik een eerste gedrukte publicatie, een verzameling veldnotities die ik sinds het begin van het onderzoek verzamelde, werkend in bossen en door boeken. Het boekje bevat een fotografisch essay dat momenten van intense persoonlijke ontmoeting en collectief werk toont. Deze momenten gaven mij inzicht in het ‘topografisch leven’ van anderen en in mijn eigen vormgeving van ‘bos als thuis’. Het binnenste deel van het boekje verzamelt gematerialiseerde gedachten van wetenschappers, kunstenaars, vrienden, mijzelf en ‘mijn bos’. Die pagina’s fungeren zowel als een verspreide verzameling bevindingen als als niet-letterlijke aantekeningen bij het fotografisch essay. Het ingevoegde boekje is een onvolledige visuele index van de taken die ik in mijn onderzoek heb verkend, met als doel een persoonlijke bos-taskscape te creëren.