As Trees Go By

‘As Trees Go By’ kijkt terug op het werk van Agnes Meyer-Brandis van 2013 tot heden. De getoonde kunstwerken zijn gemaakt in bossen en veengebieden, in dialoog met de natuur en natuurwetenschappers.

The exhibition inspires a new way of looking at the forest: following the movement of trees and their communication, as well as the colours and scents of the forest and peatland landscape. The background of the works includes long-term monitoring of trees, the artist’s access to data from international research stations, and dialogue with researchers.

Mänttä is alleen via de weg bereikbaar. Op weg naar Serlachius heeft u waarschijnlijk urenlang gereden, talloze bomen gezien en veel bos. Dit zijn de centrale elementen van Agnes Meyer-Brandis’ tentoonstelling As Trees Go By.

Toen de kunstenaar in de zomer van 2013 plaatsnam aan de grijze tafel die ze onder een berkenboom had gebouwd om met de boom te denken, hadden we nog geen idee wat er zou volgen uit de uitnodiging om ‘Thee te drinken met een boom’

Het werken in het kunstenaarsresidentieprogramma van het Hyytiälä Forest Station van de Universiteit van Helsinki in 2013–2014 gaf een impuls aan Meyer-Brandis’ artistieke werk Afforestation. Toen de kunstenaar in de zomer van 2013 plaatsnam aan de grijze tafel die ze onder een berkenboom had gebouwd om samen met de boom te denken, omringd door het bos, hadden we nog geen idee wat er zou volgen uit de uitnodiging om ‘Thee te drinken met een boom’ en de ontmoetingen die dat teweegbracht.

De tentoonstelling As Trees Go By toont werken uit het oeuvre van de kunstenaar van de afgelopen tien jaar. De residentieperiodes bij het Climate Whirl Art Program van het Hyytiälä Forest Station speelden een belangrijke rol bij de totstandkoming van de werken. Alle werken in de tentoonstelling zijn conceptueel multidimensionale en multidisciplinaire installaties.

Het voorstellen van de voortdurende verandering van de natuur werd aan de toeschouwer overgelaten bij de olieverfschilderijen die de natuur uit de Gouden Eeuw van de Finse kunst aan het eind van de 19e en het begin van de 20e eeuw afbeelden. Achter de bewegende beelden en sculpturale elementen van Agnes Meyer-Brandis schuilen complexe technische beeldvormingsstructuren en wetenschappelijke meetprotocollen die een breder begrip bieden van natuurlijke processen, die verder gaan dan het ogenblikelijke zicht, ook van die processen die voor het menselijk oog onzichtbaar zijn.

Wat betreft de uitvoering van haar werken spaart Meyer-Brandis zichzelf niet. Geen weer is haar te slecht of te extreem, en geen technisch probleem onoverkomelijk. De ontwikkeling en uitvoering van de werkensembles kan procesmatig jaren doorgaan.

De filmopnamen van de zwervende grove den in het veengebied begonnen in 2022. Aan de installatie van camera’s in het beschermde veengebied ging de interesse van de kunstenaar in boommigratie vooraf: een wereldwijd fenomeen dat zowel in Finland als elders is bestudeerd in het kader van klimaatverandering.

In Siikaneva en andere vergelijkbare veengebieden is boommigratie waargenomen, waarbij de begroeiing zich verplaatst van de randen van het veengebied naar het midden ervan. Observaties en metingen van veranderingen in de begroeiing van Siikaneva zijn onder meer gepubliceerd door onderzoekers van de Universiteit van Oost-Finland.

De voortgang van de grove den in Siikaneva in de afgelopen drie jaar is onvermijdelijk geweest. Tegelijkertijd speelden op de achtergrond allerlei moeilijkheden en leed: een wereldwijde pandemie die het leven van mensen bemoeilijkte, en de oorlog in Oekraïne, die angst, vernietiging en wereldwijde instabiliteit veroorzaakte.

We weten niet hoe deze ingrijpende gebeurtenissen, die de mensheid diep troffen, de bomen hebben beïnvloed. Onze mogelijkheid om met hen te communiceren is beperkt. Wel is algemeen bekend dat het kappen in Finse bossen de afgelopen jaren is versneld, wat mogelijk deels bijdraagt aan het verlangen van de bomen om te vertrekken voordat het te laat is.

Over het algemeen zijn de mogelijkheden van mensen om de fysieke natuurlijke omgeving en haar verschillende elementen te begrijpen zeer beperkt. Toch zijn we er in hoge mate van afhankelijk. Onze omgeving verandert nu sneller dan ooit tevoren, en de effecten van deze veranderingen op het leven van mensen zijn divers.

"De exacte kleurgemiddelde van het landschap om één uur ’s middags is in het werk af te lezen.

Het weer in het veengebied verandert in seconden. De seizoensinvloed op de begroeiing bepaalt de kleurenkaart van het veengebied. Agnes Meyer-Brandis observeert sinds 2022 dagelijks en uur na uur de bomen in het veengebied Siikaneva, terwijl ze zich een weg baant door het veen en vanuit haar kantoor in Berlijn.

Van de veengebieden, die ongeveer een derde van Finland beslaan, is slechts een klein deel natuurlijk. Mensen en klimaatverandering veranderen deze gebieden snel. Daarom is de vijfkanaals video-installatie As Trees Go By, die in wereldpremière gaat bij Serlachius, niet alleen een visueel indrukwekkend kunstwerk, maar ook een belangrijke documentatie van de veranderende veennatuur. De bomen zijn de hoofdrolspelers van het werk.

Ondanks de fantasierijke elementen is het werk verre van fantasie. Het is een poëtische overdenking van de hedendaagse realiteit, gebaseerd op artistieke en wetenschappelijke observatie, met bomen als hoofdrolspelers. Het bewegende beeld wordt aangevuld door de nieuwe sculptuur Migration Route, waarin de reis van de grove den verschijnt als een tijdlijn van twee jaar in de rijke kleurenwereld van het Finse veenlandschap. Het exacte kleurgemiddelde van het landschap om één uur ’s middags is in het werk af te lezen.

Subsurdum is de sleutel tot Agnes Meyer-Brandis’ artistieke denklandschap. Het visuele archief, gepresenteerd op een grote wand, organiseert een deel van de enorme materiaalbank waaruit de kunstenaar de verfijnde thema’s voor de werken van de tentoonstelling heeft geselecteerd. As Trees Go By, Migration Route, One Tree ID en Office for Tree Migration (OTM) putten uit bomen, natuurwetenschappen en natuurmonitoring.

De gepresenteerde werken zijn geïnspireerd door bomen, de natuurwetenschappen en praktijken van natuurmonitoring. Meyer-Brandis’ kracht ligt in haar vermogen om wetenschappelijke data op te nemen en nieuwe betekenisdimensies te ontlenen door haar visuele, ruimtelijke en verhalende vaardigheden. Op een duidelijk surrealistische en humoristische wijze herinterpreteert ze wetenschappelijke data over onderwerpen als klimaatverandering met absurdistische ironie en creatieve speelsheid. Haar artistieke praktijk nodigt uit tot verbeeldingsrijke speculatie en benadrukt de esthetische waarde van data, soms in vormen die het sublieme benaderen.

Als u Mänttä verlaat, is de tentoonstelling erin geslaagd u te sensibiliseren voor het waarnemen en begrijpen van zaken die u eerder niet opviel of zelfs niet had kunnen bedenken. Op uw reis naar huis resoneren de bomen op een nieuwe manier met u mee. Het bos is niet zomaar een groene achtergrond – het heeft tinten, geuren, en het beweegt ook. De tentoonstelling kan u er zelfs toe brengen de groenheid van het bos ter discussie te stellen.